Protestantse Kerk in Nederland
Protestantse gemeente te Wichmond
 
 
Over het Bijbelboek “Prediker” Over het Bijbelboek “Prediker”
“IJdelheid der ijdelheden” - aldus luiden de bekende openingswoorden van het Bijbelboek Prediker, dat maar 12 korte hoofstukken telt.  “IJdelheid der ijdelheden, het is al ijdelheid.” Ik citeer Prediker in de Statenvertaling, een geliefde vertaling waarmee velen zijn grootgebracht, en  die ik zelf graag raadpleeg omdat die vertaling zo dicht bij de oorspronkelijke brontekst blijft. Ik irriteer me soms enorm aan de verwoording in de Nieuwe Bijbelvertaling (de NBV).  Bij het begin van het boek van deze Prediker, bijvoorbeeld. De  Nieuwe Bijbelvertaling kiest hier voor “lucht en leegte”.  “Lucht en leegte”, zegt Prediker,  “lucht en leegte, alles is leegte.” Nee, het is niet leegte wat er is in de wereld. Het is niet niets. Lucht komt een beetje meer in de buurt van het oorspronkelijke Hebreeuwse woord “havèl” dat in de brontekst staat. Hevél hevalim. Het betekent wasem, zichtbare damp.   Het is wel degelijk iets, iets voelbaars, iets merkbaars, iets dat de leegte vult, maar tegelijk iets dat niet blijvend is. Het is iets dat telkens weer verschijnt en toch iedere keer net ietsje anders is. Misschien heeft het net een andere geur of kleur, maar toch blijft het herkenbaar als “havèl”, wasem.  Het is er even, het verdwijnt. En het leidt ook nergens toe. De wereld verandert niet wezenlijk. Generaties komen en gaan en er komt nooit een doorbraak naar een betere wereld of naar iets blijvends. Vandaar ijdelheid. “IJdelheid der ijdelheden, het is al ijdelheid.” Een christen kan protesteren dat er op een gegeven moment wel een doorbraak is geweest, namelijk in de opstanding van Jezus.  Maar al leefde Prediker in een tijd voor Christus, toch hebben mensen ook vandaag nog veel aan hem.
Prediker spreekt in de Bijbel over de dingen “onder de hemel.”  “Ik, Prediker, was koning over Israël te Jeruzalem, en ik begaf mijn hart om met wijsheid te onderzoeken en na te sporen al wat er geschiedt onder de hemel.” (hoofdstuk 1:12-13). Daarmee bedoelt hij de dingen op aarde. Hij zegt weinig over de dingen in de hemel. Het is bijzonder dat zijn boek in de Bijbel is opgenomen.  Gaat de Bijbel immers niet over de hemel en over God? Denk aan het boek Openbaring, geschreven door de ziener Johannes. Johannes ziet de hemelse stad Jerusalem en beschrijft die. Maar Prediker beschouwt de aarde. Hij zegt: “deze moeilijke bezigheid heeft God de kinderen der mensen gegeven om zich daarmede te bekommeren. Ik zag alle de werken áán, die onder de zon geschieden.” 
(Hoofdstuk 1:13).  Prediker is wel gelovig: God bestaat. Maar verder zegt hij weinig over God.  Hij kijkt naar dit leven en hij stelt vast: het is havèl, wasem.
Wat betekent dat?  Is hij een pessimist? Is hij negatief over dit leven?  Geenszins! Het leven is mooi, zegt hij. Geniet volop!  Genieten van het leven is een kunst. Laat het geen “kwelling des geestes worden” – wat het voor velen wel is. Prediker zelf weet daar alles van.  Maar uit ervaring kan hij ons helpen om die kwelling te verminderen. Want waar komt die kwelling vandaan?  Van het verkeerd inschatten van dit leven. Het leven op aarde is havèl -  niet meer, maar ook niet minder.
Niet meer dan havèl. Want wat je ook bereikt, het zal de wereld niet wezenlijk veranderen. De wereld blijft een mengsel van goed en kwaad, van positieve dingen en negatieve dingen, van lasten en zegeningen.  Er is geen eerlijkheid op aarde en die zal er ook nooit komen. Je krijgt zelden wat je verdient. En er is nooit zoiets als volmaakt geluk. Als ik even gelukkig ben, heb ik dan niet nog altijd het besef dat anderen niet gelukkig zijn?  Ik denk aan onschuldige slachtoffers van een aardbeving of een oorlog – en dat alleen al vermindert mijn geluk. Hoe kan ik gelukkig zijn, wetend dat anderen lijden? En zo is het altijd geweest. 
De wereld verandert niet. Zij wordt niet wezenlijk beter of slechter. Zij is zoals zij altijd geweest is. Een voorbeeld uit het onderwijs, wat ik enkele jaren geleden ergens las: leerkrachten zeggen “de leerlingen zijn moeilijker dan vroeger.” Ze hebben, bijvoorbeeld, minder respect voor de docent. Echter, onderzoek wijst uit dat leerkrachten van alle tijden die vergelijking met vroeger maken.  Nee, leerlingen zijn niet moeilijker dan vroeger. Ze zijn wel net even anders. Ze zijn vandaag misschien wat mondiger dan 30 jaar geleden, maar niet moeilijker. Wat constant blijft is 1) dat lesgeven niet gemakkelijk is en 2) dat leerkrachten klagen dat het gedrag van leerlingen vroeger beter was. De leerkrachten verbeelden zich.   Dat zich verbeelden dat het vroeger beter was komt in vele domeinen voor.  “Zeg niet: Wat is er, dat de vorige dagen beter geweest zijn dan deze?  Want gij zoudt naar zulks niet uit wijsheid vragen.” (7:10).  De wereld is zoals die is en blijft constant dezelfde. De tijden zijn niet wezenlijk slechter en er komt geen doorbraak naar een wereld zonder kwaad. In die zin is er ijdelheid. De geschiedenis gaat niet ergens naartoe.  “Hetgene dat er geweest is, hetzelfde zal er zijn, en hetgene dat er gedaan is, hetzelfde zal er gedaan worden, zodat er niets nieuws is onder de zon.” (Prediker 1:9)
Dit te weten leidt niet tot verdriet.  Integendeel. Het behoedt voor cynisme.  Cynisme en nihilisme komen voort uit wrok.  Die wrok komt van de verkeerde inschatting, van zoiets als het denken dat de wereld eerlijk is, of zou moeten zijn, of dat het leven eeuwig is, of dat een wezenlijke verandering mogelijk is.  Nee, we hebben met dit leven te maken zoals het is.  Dit leven met zijn potentieel en zijn grenzen, met zijn kansen en zijn beperkingen. Geniet ervan, zegt Prediker. Dat is de kunst en de uitdaging: om ervan te genieten.  “Ga dan heen, eet uw brood met vreugde, en drink uw wijn van goeder harte; want God heeft alrede een behagen aan uw werken. Laat uw klederen te allen tijd wit zijn, en laat op uw hoofd geen olie ontbreken. Geniet het leven met de vrouw, die gij liefhebt, al de dagen uws ijdelen levens, welke God u gegeven heeft onder de zon, al uw ijdele dagen; want dit is uw deel in dit leven, en van uw arbeid, dien gij arbeidt onder de zon. Alles, wat uw hand vindt om te doen, doe dat met uw macht; want er is geen werk, noch verzinning, noch wetenschap, noch wijsheid in het graf, daar gij heengaat..” (hoofdstuk 9:7-10). We hebben het heden, en niet het verleden, noch de toekomst. Alles blijft een poging in het hier een nu en we kunnen het niet overdoen. Ieder moment is uniek. Laat iedere poging van vandaag om wat dan ook voor moois tot stand te brengen - in de sport, de muziek, het bedrijf, het gezinsleven, de gemeenschap, de kerk, enz. -  een serieuze zijn, een gepassioneerde!
Tot slot is er nog iets, waar niet veel over te zeggen is, maar waar wel rekening mee dient te worden gehouden, zegt Prediker.  Hij spreekt immers van wat hij gezien heeft, van het aardse. Maar uit geloofsovertuiging zegt hij nog dit: God bestaat. De geest van het leven op aarde hebben we in bruikleen. Die komt van God en we geven hem aan het eind weer aan Hem terug, “wanneer het stof wederom tot aarde keert, als het geweest is, en de geest weder tot God keert, die hem gegeven heeft” (12:7) . God is benieuwd naar wat we doen met die geest tijdens dit leven. Hij is niet onverschillig. Weet dat God bestaat, maar laat verder uw woorden over Hem spaarzaam zijn.  Als u naar de kerk gaat, zegt Prediker, of naar een gebedsoord, wees dan vooral stil. Zeg weinig. Luister. “Bewaar uwen voet, als gij ten huize Gods ingaat, en wees liever nabij om te horen, dan om der zotten slachtoffer te geven, want zij weten niet, dat zij kwaad doen.  Wees niet te snel met uwen mond, en uw hart haaste niet een woord voort te brengen voor Gods aangezicht; want Gos is in de hemel en gij zijt op de aarde; daarom laat uwe woorden weinig zijn…” (4:17-5:1). Ervaar de stilte in de kerk

Tim Wiersum
 
terug
 
 
 
 

Kerkdienst H.A.
datum en tijdstip 17-11-2019 om 10.00 uur

Kinderoppas: Annet Heuvelink

Uitgangscollecte: college van diakenen
meer details

Kerkdienst laatste zondag Kerkelijk jaar
datum en tijdstip 24-11-2019 om 10.00 uur
Kinderoppas: Janneke Harmsen

Uitgangscollecte: college van kerkrentmeesters
meer details

 
 
Protestantsekerk.net is een samenwerking tussen de dienstenorganisatie van de Protestantse Kerk in Nederland en Human Content Mediaproducties B.V.