Protestantse Kerk in Nederland
Protestantse gemeente te Wichmond
 
 
Overdenking Overdenking
Een mens werkt met twee systemen, systeem 1 en systeem 2. Dit stelt de Nobelprijswinnaar Daniel Kahneman in zijn bestseller Thinking, Fast and Slow, een boek dat in 2011 uitkwam en dat ik recent met veel plezier gelezen heb.  Tot systeem 1 behoren de impressies en  gevoelens. Deze vormen in hoofdzaak de basis voor de bewuste keuzes en overtuigingen van systeem 2. Systeem 2 is de ratio, het verstand. De ratio kan de impressies en gevoelens corrigeren.  Maar er is een probleem. Om dat te doen moet systeem 2 aan het werk en systeem 2 is van nature lui. Systeem 1 heeft het dus meestal voor het zeggen.
Hoe lui systeem 2 is, werd onder meer duidelijk uit een experiment in Amerika.  Aan studenten van de beste universiteiten (Harvard, Princeton) werd het volgende gevraagd:  baseball bat + bal kosten $1,10. Bat kost 1 dollar meer dan bal. Hoeveel kost bal?  Meer dan de helft gaf het verkeerde antwoord: 10 cent.  Ze hadden spontaan gereageerd. Rekenen kost inspanning.
Systeem 2 gebruiken kost zoveel inspanning dat, als het teveel aan het werk moet, systeem 1 in opstand komt: “ik wil eerst koffie, een snoepje, een koekje voordat je verder mag!”  Overbelasting van systeem 2 kan ook leiden tot egoïstisch gedrag. Systeem 2 is er om de verkeerde neigingen tegen te houden – “niet doen, niet verstandig!” -  maar door overbelasting wordt deze controlefunctie verzwakt en gaat de mens domme avonturen aan. Misschien daarom dat topfunctionarissen en bewindslieden wel eens in een schandaal terecht komen. Ego-depletie noemt Kahneman dit probleem.  Wat extra glucose innemen versterkt de controlefunctie. 
Omdat systeem 2 niet graag aan het werk wil, houden we ook vast aan het verhaal waar we mee leven en dat logisch in elkaar zit.  Gegevens die dat verhaal tegenspreken zijn vervelend.  We zoeken liever naar bevestiging.  Kahneman noemt dit de “general confirmation bias.” Ook wetenschappers lijden hieraan, zegt hij.  Een goed wetenschappelijk principe is:  tracht te bewijzen dat je verhaal niet klopt.  Maar wetenschappers zoeken liever naar gegevens die hun hypothese (hun verhaal) bevestigen. Dan hoeft systeem 2 minder werk te verrichten.
Kahneman zegt weinig in zijn boek over godsdienst. Maar bij het lezen heb ik het steeds in gedachte gehad. Als systeem 1 zoveel voor het zeggen heeft en systeem 2 zo lui is, wat voor consequenties heeft dat voor geloof?  Sommige mensen zijn van nature gelovig. Het schijnt dat er zelfs genetische aanleg voor kan zijn. Hoe kritisch kijken die gelovigen tegen hun geloof aan? Zoeken ze alleen maar bevestiging of staan ze ook open voor moeilijke vragen, bijvoorbeeld voortkomend uit nieuwe ontdekkingen? 
En hoe zit het bij niet-gelovigen?  C.S. Lewis, een Noord-Ierse christen uit de vorige eeuw, zegt in zijn boek over pijn (The Problem of Pain) dat geloof in een goede, barmhartige God op zich heel verbazingwekkend is.  Als je naar de natuur en de wereld kijkt, zie je veel wreedheid en kwaad.  Een goede, almachtige God past niet in dat verhaal. Toch is geloof in zo’n God wijd verspreid op de wereld. Waar komt dat geloof dan vandaan?  Niet-gelovigen zullen daarvoor wel gauw een verklaring weten te geven, maar is dat dan alleen maar om hun eigen visie te bevestigen of staan ze open voor een vreemd gegeven waar hun systeem 2 zich over zal moeten buigen? 
En wat te denken van de kruisiging van Jezus?  Niet direct iets dat tot geloof zou leiden.  . Een kruisdood was een schande.  Voor Saulus van Tarsus (de latere Paulus) was het direct duidelijk dat Jezus door God was vervloekt, anders had hij die straf niet gekregen.  En dus voelde hij zich gerechtigd om de christenen te vervolgen. Totdat de verheerlijkte Christus zich ook aan hem openbaarde. Daarna kon hij er niet omheen om die schandalige dood als iets positiefs en door God gewild te gaan beschouwen.  Daaruit kwam een nieuwe theologie.
En hoe zit het met ons geloof?  Het verhaal van Pasen en de opgestane Christus: een sprookje, een illusie, want de doden staan niet op?  Of een gegeven, een tegenstrijdig gegeven, waar we iets mee moeten, waar ook ons systeem 2 mee aan de slag moet – met wat paaseitjes bij de hand.

Tim Wiersum
terug
 
 
 
 

Kerkdienst laatste zondag Kerkelijk jaar
datum en tijdstip 24-11-2019 om 10.00 uur
Kinderoppas: Janneke Harmsen

Uitgangscollecte: college van kerkrentmeesters
meer details

Het Brook Duo komt met een nieuw verhaal
datum en tijdstip 12-12-2019 om 20.00

meer details

 
 
Protestantsekerk.net is een samenwerking tussen de dienstenorganisatie van de Protestantse Kerk in Nederland en Human Content Mediaproducties B.V.